Η ελευθερία ως παιδί της αγάπης!

«Η αγάπη βρίσκεται πιο πάνω από την ελευθερία που η αγάπη γέννησε».

ΚΩΣΤΑ ΤΣΙΡΟΠΟΥΛΟΣ

Αγία Σοφία. Ψηφιδωτό Τρούλου. Ανάληψη (λεπτομέρεια).

...«πρόσω ηρέμα»... στα ύφαλα της ψυχής

«Ω, ας είναι καλά ο άγγελός μου ο κατεβασμένος από κάποιο τέμπλο, θεός του ανέμου συνάμα κι Έρως και Γοργόνα, θα ‘λεγες τον είχα κάνει πριν γεννηθώ ειδική παραγγελία. Με την ευλογία του παλαντζάρω καλύτερα τις φουρτούνες τις δικές μου και προχωρώ στις επικίνδυνες περιοχές, τα ύφαλα και τις κρυφονεριές, περασμένα μεσάνυχτα με αναμμένα τα δυό μου φωτάκια π ρ ό σ ω  η ρ έ μ α».

Οδυσσέας Ελύτης. (1990). Ιδιωτική Οδός. Αθήνα: Ύψιλον, σ. 53.

ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΑΡΑΝΙΤΣΗΣ. (1986). Το δωμάτιο με τις εικόνες. Πρόλογος Οδυσσέας Ελύτης. Αθήνα: Ίκαρος, σ. 80.

07 Νοεμβρίου: Αγίου Λαζάρου του Γαλησιώτη (967-1053)

The Life of Lazaros of Mt. Galesion.An Eleventh-Century Pillar Saint. Richard P. H. Greenfield

Lazaros of Mt. Galesion was widely recognized as a star of contemporary Byzantine monasticism by the time he died in 1053. His reputation for sanctity rested primarily on his extraordinary perseverance as a pillar ascetic, as he spent the last forty or so years of his life atop a column on the barren mountain of Galesion.

Apart from his asceticism, Lazaros was known particularly for his remarkable insight, wise advice, and unstinting generosity, as well as his miraculous powers. Visitors flocked to see the gaunt old man who had become for them a living icon. On the bleak mountainside around him, a considerable monastic community developed, and, over time, he became known and respected by the rich and powerful of his day.

The vita of Lazaros, here translated into English for the first time, was written shortly after his death by a disciple, Gregory the Cellarer. The tale is not one of simple veneration. Its author makes clear that Lazaros’s reputation was by no means unquestioned during his lifetime, and he reveals the existence of a sometimes startling hostility toward him on the part of local church officials, neighboring monasteries, and even his own monks. Visible here is a fascinating and unusual glimpse into the dynamics of the making, or breaking, of a holy man's reputation. It is a refreshing piece of hagiography that also provides a wealth of information on Byzantine life.

ΠΗΓΗ: Dumbarton Oaks

Σημαντικό έργο για τον βίο του Αγίου Λαζάρου του Γαλησιώτη (967-1053), ενός από τους πιο σημαντικούς στυλίτες μοναχούς της βυζαντινής περιόδου. Ο βίου γράφτηκε λίγο μετά το θάνατό του από τον μαθητή του μοναχό Γρηγόριο Κελλαρίτη, ο οποίος κατείχε τη θέση του οικονόμου και διαχειριστή τροφίων και της περιοσυίας στη μοναστική κοινότητα που είχει ιδρύσεις ο Άγιος Λάζαρος στο όρος Γαλήσιο, κοντά στην Έφεσο.

Για τον Άγιο Λάζαρο βλ., το άρθρο της Rodic Soare Gheorghiu, «Saint Lazaros of Mount Galesion- Heavenly Man or Earthly Angel». Η συγγραφέας αναλύει τη ζωή του Αγίου Λαζάρου μέσα από δύο βασικούς άξονες της ορθόδοξης αγιότητας: του «επίγειου αγγέλου» και του «ουράνιου ανθρώπου». Ο Λάζαρος, αφού ασκήτευσε στους Αγίους Τόπους (στη Μονή του Αγίου Σάββα), επέστρεψε στη Μικρά Ασία και εγκαταστάθηκε στο Όρος Γαλήσιο. Εκεί έζησε για 40 χρόνια πάνω σε τρεις διαφορετικούς στύλους, επιλέγοντας τον απαιτητικό δρόμο του στυλιτισμού. Η ασκητική του καθημερινότητα περιλάμβανε αυστηρότατη νηστεία (χωρίς κρασί, λάδι, τυρί ή ψωμί), ελάχιστο ύπνο σε καθιστή στάση σε ένα μικρό σκαμνί, καθώς και τη χρήση σιδερένιων ζωνών, τρίχινων χιτώνων και την ανοχή στα τσιμπήματα εντόμων.

Η «αγγελική» φύση του Αγίου αναδεικνύεται από τη στενή του σχέση με τον κόσμο των αγγέλων, το θαυμαστό ουράνιο φως που συνόδευε τη γέννηση και τον θάνατό του, καθώς και τον διαρκή πνευματικό του πόλεμο ενάντια στα τεχνάσματα του διαβόλου. Ο Λάζαρος ίδρυσε τρία μοναστήρια στο Γαλήσιο, επιβάλλοντας μια κοινοβιακή ζωή βασισμένη στην απόλυτη πτωχεία, την κοινή προσευχή και την υπακοή. Παρά την ακραία ασκητικότητά του, έδειχνε απέραντη ευσπλαχνία, παιδαγωγική σοφία και αγάπη προς τους φτωχούς και τους αμαρτωλούς.

Το άρθρο αναφέρεται επίσης στις αμφισβητήσεις που δέχτηκε ο Άγιος. Ο Μητροπολίτης Εφέσου και ορισμένοι μοναχοί τον κατηγόρησαν για κρυφή κατανάλωση φαγητού, συσσώρευση χρυσού και πνευματική πλάνη. Ωστόσο, η αυθεντικότητα της αγιότητάς του επιβεβαιώθηκε από πλήθος θαυμάτων (θεραπείες, πολλαπλασιασμό τροφίμων, έλεγχο της φύσης) και από τη βαθιά του ταπεινοφροσύνη.

Συμπερασματικά, το άρθρο καταδεικνύει ότι η ακραία ασκητικότητα του Λαζάρου δεν ήταν ασύμβατη με την κοινοβιακή ζωή, αλλά αποτέλεσε το θεμέλιο για την εκδήλωση μιας ανιδιοτελούς, θυσιαστικής αγάπης προς τον πλησίον. Η ζωή του απέδειξε ότι η ανθρώπινη φύση μπορεί να πλησιάσει την τελειότητα.

Γενικότερα για του στυλίτες Αγίους βλ. ΜΕΛΙΤΑ ΕΜΜΑΝΥΗΛ, «Στυλίτες, δενδρίτες και προσκυνητές: εικαστικές και κειμενικές μαρτυρίες». (2024). Πρακτικά του 3ου Διεθνούς Συνεδρίου Γόρτυνας «Εν Γορτύνῃ και Αρκαδίᾳ εγένετο...», (Το προσκύνημα ως τόπος συνάντησης ανθρώπων, λαών, θρησκειών, πολιτισμών), 28-30 Σεπτεμβρίου και 01 Οκτωβρίου 2017.

Φιλελεύθερες αξίες και αδυσώπητοι γραφειοκράτες [Κριστιάν Μουντζίου, Φιόρδ]

Του ΣΤΑΥΡΟΥ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗ

Το Φιόρδ (2026) του Κριστιάν Μουντζίου (γενν. 1968) γνώρισε μεγάλη απήχηση στη χώρα μας, προκάλεσε ενθουσιασμό, αλλά και κάποιες σφοδρές αντιδράσεις, όπως και παντού στον κόσμο όπου παίχτηκε. Η ιστορία που αφηγείται ο Μουντζίου βασίζεται σε ένα πραγματικό γεγονός, κάτι που δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά που το κάνει στις ταινίες του: το ίδιο ακριβώς έκανε, αίφνης, και στο Πίσω από τους λόφους (2012), για τον θάνατο μιας νεαρής κοπέλας σε ένα Ορθόδοξο μοναστήρι της Ρουμανίας.

Η οικογένεια του Φιόρδ δεν είναι μια παραδοσιακή, Ορθόδοξη, ρουμάνικη οικογένεια, αλλά μοντέρνα, μεικτή. O πατέρας (Μιχάι) είναι Ρουμάνος και η μάνα (Λίσμπετ) Νορβηγίδα, έχουν πέντε παιδιά, το πέμπτο νεογέννητο. Είναι θρησκευόμενοι αλλά όχι Ορθόδοξοι, ανήκουν στο πιο σύγχρονο ρεύμα του χριστιανισμού: ευαγγελικαλιστές (evangelicals). Είναι μορφωμένοι, ο πατέρας πτυχιούχος του Πολυτεχνείου, μιλάει αγγλικά, και η μάνα νοσηλεύτρια. Αναζητώντας καλύτερη τύχη για τα παιδιά τους είναι φυσικό να επιλέξουν την πατρίδα της μάνας, την προτεσταντική Νορβηγία. Δίνουν στα παιδιά τους αυστηρά θρησκευτική αγωγή: προσευχή, μελέτη της Βίβλου, τήρηση ηθικών κανόνων, απαγόρευση χρήσης κινητών, και λοιπά. Όλα καλά στη νέα πατρίδα ως τη μέρα που μια δασκάλα του σχολείου βλέπει στον λαιμό του πρωτότοκου κοριτσιού κάποιες κοκκινίλες και συνάγεται βιαστικά το συμπέρασμα ότι τα παιδιά κακοποιούνται από τους γονείς, όχι μόνο το κορίτσι, αλλά όλα, ακόμη και το βρέφος, με αποτέλεσμα οι προνοιακές υπηρεσίες του κράτους να τα αποσπάσουν από τους γονείς και να τα αναθέσουν σε ανάδοχες οικογένειες. Στη μάνα απαγορεύεται ακόμη και η δυνατότητα να επισκέπτεται το νεογέννητο -για το οποίο έχει διαταχθεί και αξονική εγκεφάλου!-, προκειμένου να το θηλάσει, αλλά πρέπει να χρησιμοποιεί θήλαστρο και να τους πηγαίνει εκεί το γάλα της! Αυτές οι δυο κοκκινίλες, οι οποίες ασφαλώς δεν προκλήθηκαν από βιαιοπραγία των γονιών, θα οδηγήσουν όλη την οικογένεια σε μια καφκική περιπέτεια, με άτεγκτους και αδυσώπητους γραφειοκράτες απέναντί τους και εναντίον τους, που δεν ακούνε τίποτε, απόλυτα βέβαιοι για την αλήθειά τους. Η μόνη λύση τελικά είναι μια μη λύση: να φύγουν από τη χώρα και να γυρίσουν στη Ρουμανία.

Πολλοί θέλησαν να διαβάσουν την ταινία ως παρουσίαση της σύγκρουσης δύο φονταμενταλισμών, του κοσμικού και του θρησκευτικού. Ασφαλώς ναι, αλλά η ταινία δεν είναι ουδέτερη καταγραφή αυτής της σύγκρουσης, η ταινία είναι υπέρ της οικογένειας που υποφέρει και διώκεται άδικα. Η οικογένεια Γκεοργκίου τραβάει των παθών της τον τάραχο, όχι επειδή κακοποίησε τα παιδιά της, αλλά, όπως θα φανεί καθαρά στο δικαστήριο, επειδή είναι χριστιανοί, με απόψεις που αποδοκιμάζονται από το νορβηγικό κράτος (σχετικά με τη σεξουαλική ηθική, την οικογένεια κ.λπ). Μα πόσο φονταμενταλιστική είναι στ’ αλήθεια η οικογένεια; Όσοι της το προσάπτουν δεν πρόσεξαν τη σκηνή με τον Όκε, τον ετοιμοθάνατο πεθερό της Μίας, τον οποίο η Λίσμπετ έσωσε όταν αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει, πέφτοντας στη θάλασσα, και τώρα τον φροντίζει ως νοσηλεύτρια. Ο Όκε θέλει να φύγει από τη ζωή και ζητάει από τη Λίσμπετ να μη του πηγαίνει πια φαγητό, και εκείνη, εντελώς αντίθετα με τις θρησκευτικές πεποιθήσεις της, σέβεται τη βούλησή του και δεν αφήνει το πιάτο στο κομοδίνο, το παίρνει πίσω και αποσύρεται από το δωμάτιό του. Αν το Πίσω από τους λόφους ήταν καταγγελία του πρωτογονισμού και του σκοταδισμού της Ορθόδοξης Εκκλησίας, το Φιόρδ δείχνει πόσο αδυσώπητο μπορεί να γίνει το εκκοσμικευμένο κράτος, όταν είναι ανίκανο -και πολύ συχνά είναι- να σταθεί με προσοχή (όπως την εννοεί η Σιμόν Βέιλ) απέναντι σε συγκεκριμένα ανθρώπινα πρόσωπα, με σάρκα και οστά. Και στις δύο περιπτώσεις -και παντού και πάντα- το κακό γίνεται στο όνομα του αγαθού.

Θα συμφωνήσω πάντως και εγώ ότι η ταινία είναι πολιτική, όχι όμως με την έννοια που λένε οι αντίπαλοί της, ότι δηλαδή ενισχύει την ακροδεξιά, μολονότι δεν αμφιβάλλω διόλου ότι ακροδεξιοί κύκλοι στη Ρουμανία, σαν και αυτούς που βλέπουμε στην ταινία να υπερασπίζονται την οικογένεια Γκεοργκίου, εκμεταλλεύτηκαν το Φιόρδ, για τις δικές τους πολιτικές επιδιώξεις. Τι σχέση έχει όμως αυτό με την ταινία; Έτσι κρίνουμε ένα έργο, ανάλογα με το ποιος το εκμεταλλεύεται πολιτικά; Αυτό περιμένουμε από έναν συγγραφέα ή σκηνοθέτη, να μετράει τα λόγια του για να δει μήπως ενισχύουν κάποιο κόμμα ή ενοχλούν ένα άλλο; Η ταινία είναι πράγματι πολιτική για έναν πολύ ουσιώδη λόγο, ότι θέτει το κρίσιμο ερώτημα και διακύβευμα του φιλελεύθερου δημοκρατικού κράτους, πώς δηλαδή πολίτες που δεν ασπάζονται τις κυρίαρχες ιδέες και αξίες του θα ζήσουν υπό την προστασία του και αρμονικά με όλους τους άλλους. Φέρνω ένα παράδειγμα από την ταινία: ένας πολίτης που πιστεύει και λέει ότι οικογένεια είναι ένας άντρας και μια γυναίκα έχει μοίρα σε ένα κράτος που νομοθετεί διαφορετικά και ορίζει ότι οικογένεια μπορεί να συγκροτούν και ομόφυλοι; Αν δεν έχει θέση, αν αυτή η συνύπαρξη είναι αδύνατη, τότε το μέλλον των κοινωνιών μας είναι εκείνη η απειλητική χιονοστιβάδα που βλέπουμε στην ταινία.

Μέσα σε αυτό τον εφιάλτη της οικογένειας που παρακολουθούμε και αγανακτούμε, δεν είναι όλα μαύρα. Υπάρχει η Μία, η γειτόνισσα και δικηγόρος, που αναλαμβάνει την υπεράσπισή της, χωρίς διόλου να συμμερίζεται τις ιδέες της. Υπάρχει κυρίως η φιλία και η θαυματουργή αγάπη ανάμεσα στα δυο ανήλικα κορίτσια, την Ελία και την Νούρα, που επιμένει παρά την αντίθετη βούληση των πατέρων τους. Την ίδια ακριβώς βαθιά φιλία, πολύ πιο ισχυρή μάλιστα, την έχουμε δει και στις δύο καλύτερες από τις ταινίες του Μουντζίου που έχουν προηγηθεί: η φιλία της Γκαμπίτας με την Οτίλια στην ταινία 4 μήνες, 3 εβδομάδες και 2 μέρες (2007), όπου η Οτίλια θα θυσιάσει το ίδιο της το σώμα, για να βοηθήσει τη φίλη να κάνει άμβλωση στη Ρουμανία του Τσαουσέσκου (ήταν παράνομη και επέσυρε βαριές ποινές), και η φιλία της Αλίνας με τη Βοϊτίστα στο Πίσω από τους λόφους, όπου η αγάπη της Βοϊτίστας δεν θα σώσει τελικά τη δύστυχη Αλίνα, αλλά θα οδηγήσει την ίδια να αναλάβει τον εαυτό της και την προσωπική ευθύνη της. Ύμνος στη φιλία, παντοτινό καταφύγιο απέναντι στον αυταρχισμό, την ανελευθερία, τον ολοκληρωτισμό!

ΠΗΓΗ: Σταύρος Ζουμπουλάκης / Κείμενα

«Έτι δέομαί σου»

Κύριε, είμ’ ένας άθεος! Και είμαι αδελφός

του χαρτοπαίκτη, του μπεκρή. Και σάρκα έχω και αίμα.

Κι όπως εχώρισες εσύ τα σκότη από το φως

έτσι χωρίζω και αγαπώ – απ’ το σωστό – το ψέμα.

Το κρίμα θέλω! Είνʼ όμορφη η αμαρτία. Πολύ

εσύ με θέλησες αγνόν-δεν είμαι, οι άλλοι, οι άλλοι,

οι εκπεσμένοι, οι αμαρτωλοί. Οι μούργοι-κι είνʼ πολλοί-

τι τάχα λεν; κι είναι αδερφοί. Τι ξέρουν; Κι είν’ μεγάλοι.

Και είμαι, Κύριε, άθεος. Και το κακό αγαπώ.

Κι εμέ μʼ αρέσει η ζαβολιά, η γυναίκα του κοντά μου,

τόσο, που ακόμα το φονιά-ανάγκη να το πω;-

τον έχεις κάμει όμοιον μου κι οστό απʼ τα οστά μου.

Κι είμʼ άθεος! Καρδίας συ που ετάζεις και νεφρούς,

πρόσεχε: αγαπώ πολύ τα «πλήθη αμαρτιών μου».

Συ που νεφέλας ανιστάς και ξαναζείς νεκρούς,

-στʼ άνθισμα είμαι των παθών-τα αίσχη πλήθυνόν μου!…

Αυτά από τον ανατρεπτικό κυρ Γιάννη Σκαρίμπα, προς κάποιους χριστιανομαθημένους, που νομίζουν ότι έχουν τον Χριστό στο τσεπάκι τους. Με αφορμή μία συζήτηση που έκανα μ’ έναν «ζητοορθόδοξο», που σχεδόν ουρλιάζοντας μού έλεγε ότι τα Θρησκευτικά στο σχολείο δεν διδάσκουν Χριστό! Εδώ, ο Χαλκιδιώτης λογοτέχνης κάνει μία ειλικρινή «προσευχή» - εξομολόγηση που συνδυάζει την αμφιβολία, την ανθρώπινη αδυναμία και την αλληλεγγύη προς τους κατατρεγμένους και περιθωριακούς. Η σχεδόν «αλήτικη» και βαθιά ανθρώπινη γλώσσα του Σκαρίμπα, σ' έναν που έχει γεμυμνασμένα θεολογικά κριτήρια, είναι φανερό πως δείχνει μία ιδιότυπη «θεολογία του περιθωρίου», η οποία έρχεται σε πλήρξη ρήξη με μια άνευρη και αποστεωμένη χριστιανική πίστη. Α.Ι.Κ.

Ένα υπέροχο δώρο του Αγίου Παϊσίου

ΠΗΓΗ: @spiritual-oasis-for-christians

Η συγκλονιστική στιγμή της Ιεράς Προθέσεως στην ιερά αγρυπνία του Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου

ΠΗΓΗ: tisimveni