«Η σιωπή, οι αποστάσεις και η συμπίεση έχουν εξίσου μεγάλο βάρος με το μελωδικό υλικό»

ΠΗΓΗ: Red Note Records

Την 4η Ιουλίου μνημονεύουμε άγιο Ανδρέα Αρχιεπίσκοπο Κρήτης και Πολιούχο Ερεσού Λέσβου

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Ο άγιος Ανδρέας Κρήτης ο «λαμπρότερος και πανηγυρικώτερος», ο «πάντων μουσικώτερος», ο λόγιος άγιος που με το πληθωρικό υμνογραφικό και ρητορικό του έργο «τον κόσμον εφώτισεν» και ανύμνησε «Παρθένον την άχραντον» κατά τον χρονογράφο Θεοφάνη τον Ομολογητή, υπήρξε ένας εκ των σπουδαιότερων εκκλησιαστικών συγγραφέων του δευτέρου μισού του 7ου και του πρώτου μισού του 8ου αιώνα. Αγιοπολίτης ή Ιεροσολυμίτης, χαρακτηρισμός που αποδίδονταν στους τρόφιμους της Μονής του αγίου Σάββα στα Ιεροσόλυμα, παραμένει μέχρι σήμερα, γνωστός περισσότερο από το ποιητικό του έργο, με κορυφαίο αυτό του Μεγάλου Κανόνα. Καίτοι επισκιάσθηκε από τη φήμη του συγχρόνου του αγίου Ιωάννου Δαμασκηνού, η αξία του υμνογραφικού αλλά και του ρητορικού του έργου, καθολικά αναγνωρίστηκε από τη θεολογική και φιλολογική έρευνα. Και τούτο διότι, ο Ανδρέας Κρήτης θεωρήθηκε ο κύριος εισηγητής της ποιήσεως των ασματικών κανόνων. Αν και το ζήτημα της αρχής του κανόνα οριστικά δεν έχει ακόμη επιλυθεί – ο Θ. Δετοράκης ορθά επισημαίνει ότι πηγές, όπως ο Vita Vaticana, ο Αθηναϊκός Βίος και ο λόγιος μοναχός Ιωάννης Φιλάργης αποδίδουν ομόφωνα την εύρεση του κανόνα στο Κοσμά Μελωδό – σίγουρο είναι ότι ο Ανδρέας Κρήτης υπήρξε ο κυριότερος συνθέτης κανόνων. Μια παρένθεση εδώ σχετική με τη γενικότερη υμνογραφική παραγωγή του Ανδρέα Κρήτης είναι απαραίτητη για να κατανοήσουμε το εύρος του ποιητικού του χαρίσματος. Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί το γεγονός πως οι ύμνοι του, σε μια συνέχεια αλλά και διάρκεια με αυτούς του Ρωμανού Μελωδού, του Κοσμά Μαϊουμά, του Ιωάννη Δαμασκηνού, του Ιωσήφ Υμνογράφου και του Ιωάννη Μαυρόποδα, κατά ένα λόγο στην έκφρασή τους δείχνουν ένα βάθος συναισθημάτων που απουσιάζει από την υπόλοιπη βυζαντινή ποιητική γραμματεία. Θα ήταν, όμως, ατόπημα να αντιμετωπίζαμε τούτο το έργο μόνο μέσω της ποιητικής οπτικής. Η κατανόηση της δομής της βυζαντινής υμνογραφίας, απαιτεί πάνω από όλα γνώση του λειτουργικού της ρόλου.

Μολονότι, λοιπόν, ο άγιος Ανδρέας Κρήτης υπήρξε διάσημος μελωδός, δυστυχώς μέχρι σήμερα συνολικά το θεολογικό του έργο δεν έχει τύχει επισταμένης μελέτης. Βιβλιογραφικά για να τεκμηριώσω την άποψη μου, θα έλεγα ότι εκτός των αναφορών σε συνοπτικές θεολογικές και φιλολογικές γραμματολογίες, ελάχιστες είναι οι μελέτες που διεξοδικά αναφέρονται σε αυτόν. Αναφέρω ενδεικτικά τις μελέτες των Σ. Ευστρατιάδη, Ν. Τωμαδάκη, Θ. Δετοράκη και Ι. Φουντούλη.

Ολόκληρο το άρθρο εδώ

Ο άγιος Ανδρέας Κρήτης. Τράπεζα Ι. Μ. Διονυσίου Αγίυ Όρους, 1547. ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: Μαρίας Φουντούλη, «Η εικονογραφία του αγίου Ανδρέου Κρήτης», στο: Ο άγιος Ανδρέας Κρήτης Αρχιεπίσκοπος Κρήτης ο Ιεροσολυμίτης Πολιούχος Ερεσού Λέσβου. Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου (1-4 Ιουλίου 2003), Μυτιλήνη 2005, πιν. 11, σ. 300.

Σχήμα είναι ο κόσμος...

ΠΗΓΗ: Πικιώνης: Ζωγραφικά, τ. Β΄. Αθήνα: 1997. Ίνδικτος.

Ο άγιος ως «θύμα» και εξιλέωση

«Μόνο μια συγκεκριμένη καθαρότητα, μια βέβαιη απλότητα, η θεία άγνοια των Αγίων, παίρνοντας το κακό σαν έλλειψη, εισδύει μέσα στην πυκνότητά του, στο βάθος του γηρασμένου ψέματος.  Όποιος ψάχνει την αλήθεια του ανθρώπου οφείλει να καταλάβει τον πόνο του, μ’ ένα θαύμα συμπάθειας… Τι ενδιαφέρει να γνωρίσει ή όχι την ακάθαρτη πηγή του; “Ό,τι ξέρω για την αμαρτία, έλεγε ο άγιος της ντ’ Άρ, τόμαθα απ’ το ίδιο το στόμα των αμαρτωλών”. Και τι είχε ακούσει, αυτό το έξοχο γέρικο παιδί, μεταξύ τόσων επαίσχυντων εκμυστηρεύσεων, τόσων ακατάσχετων πολυλογιών, αν όχι το στεναγμό, το ψυχογράφημα της εξαντλημένης επιθυμίας που σπάει και τα στήθη των πιο σκληρών; Ποια εμπειρία του κακού θα θριάμβευε πάνω σε κείνη του πόνου; Τι πάει πιο μακριά απ’ το έλεος;»

ΖΩΡΖ ΜΠΕΡΝΑΝΟΣ. (1984). Η χαρά. Πρόλογος και μετάφραση Νίκου Μακρή. Αθήνα: Οι Εκδόσεις των Φίλων, σσ. 43-44.

Από την Ασκητική του ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

ΜΟΥΣΕΙΟ ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ. «Εικαστικές Παρεμβάσεις». Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Τίτος Πετράκης. Ανθολόγηση: Βαρβάρα Τσάκα. Δημιουργικό: Μαρία Πετράκη. Τεχνική Επεξεργασία – Εκτύπωση: Τυποκρέτα 2010.

Ο Irvin Yalom για τον Νίκο Καζαντζάκη

«[…] Οι ψυχοθεραπευτές έχουν να μάθουν πολλά από τον Νίκο Καζαντζάκη, τον συγγραφέα τόσων δοξαστικών για τη ζωή έργων, όπως ο Ζορμπάς και O Χριστός ξανασταυρώνεται. Ο Καζαντζάκης ήταν, όπως ο Νίτσε, ένας αντι-θρησκευόμενος και ο τάφος του (ο οποίος βρίσκεται έξω από τα τείχη του Ηρακλείου στην Κρήτη επειδή αφορίστηκε από την Εκκλησία[*]) φέρει την επιγραφή “Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα, είμαι λεύτερος”. Μ’ αρέσει πολύ η φράση του στην Αναφορά στον Γκρέκο: “Να μην αφήσω στο Χάρο τίποτα να μου πάρει – μονάχα λίγα κόκαλα”. Είναι ένας καλός οδηγός για τη ζωή μας – και για το έργο μας στην ψυχοθεραπεία».

[*] Πρόκειται για ανακριβή θρύλο που συνοδεύει τον Καζαντζάκη. Στην πραγματικότητα δεν αφορίστηκε ποτέ ο ίδιος. Αναθεματίστηκε το βιβλίο του Ο τελευταίος πειρασμός. Ο τάφος του βρίσκεται ακριβώς πάνω στα τείχη του Ηρακλείου, στην Ντάπια Μαρτινέγκο, και αγναντεύει το πέλαγος. (Σ.τ.μ.).

IRVIN YALOM. (2003). Θρησκεία και Ψυχιατρική, μτφρ. Ευαγγελία Ανδριτσάνου – Γιάννης Ζέρβας. Αθήνα: Άγρα, σσ. 44-45.

Η χάρις του Αγίου Πνεύματος

Αρχιμ. ΤΙΜΟΘΕΟΥ. (1988). Όσιος Σεραφείμ του Σαρώφ: Επιλογή και σύνθεσις από ρωσικές πηγές. Αθήνα: Εκδόσεις Ιεράς Μονής Παρακλήτου Ωρωπού, σ. 365.