Ελευθέριος Μάινας (1928-1996): ο θεολόγος ποιητής

Ευθύνη, τχ. 242 (Φεβρουάριος ) 1992.

Μπουκιά και Συχώριο

ΠΗΓΗ: Ίνδικτος, τχ. 16 (Μάιος 2002) 236-238.

Του ταπεινού Ρωμανού Μελωδού

«Έλεγα κάποτε σ’ ένα γέροντα του Αγίου Όρους πόσο κοντά μου ένιωθα τον Ρωμανό: “Τον μεταφράζω, ξέρετε, γιατί πιστεύω πως… θα του άρεσε ο Καραγκιόζης”. Ο γέροντας χαμογέλασε και είπε: “Ορθόδοξη αίσθηση”».

Ρωμανού του Μελωδού. (1997). Τρεις Ύμνοι: Εις την Γέννησιν του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Εις την Ανάστασιν του Κυρίου. Εις την Ανάληψιν του Κυρίου. Εισαγωγή – μετάφραση Κυριάκος Χαραλαμπίδης. Αθήνα: Άγρα, σ. 17.

Άγιος Ρωμανός ο Μελωδός· Τοιχογραφία στον ναό της Παναγιάς του Άρακος, Λαγουδερά Κύπρου (1192).

Από την ιδεολογία στην ύπαρξη: Το χριστιανικό ζητούμενο

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Στις Κυριακάτικες Θείες Λειτουργίες, κατά καιρούς ακούω κηρύγματα λαϊκών και κληρικών. Τα περισσότερα κινούνται στον άξονα ενός στείρου δογματισμού και μιας ευσεβιστικής κατηχήσεως, γεγονός που κάνει τον θρησκευτικό βίο των πιστών να εγκλωβίζεται και να συρρικνώνεται συνεχώς στην αντίληψη πως ο χριστιανισμός είναι θεωρία και ιδεολογία. Ο Χρήστος Μαλεβίτσης, ένας από τους πιο σημαντικούς στοχαστές και δοκιμιογράφους, με καθοριστική συμβολή στον πνευματικό βίο του νεότερου ελληνισμού, έλεγε ότι ο χριστιανισμός «δεν είναι “πνεύμα” και “αλήθεια”, αλλά ζ ω ή εν πνεύματι και αληθεία», πράγμα που σημαίνει πως «κανένας δεν είναι χριστιανός, αλλά γίνεται χριστιανός, βρίσκεται στον δρόμο, τον πλέον δύσβατο του ανθρώπου». Αν, δηλαδή, θέλαμε να δώσουμε έναν ορισμό του χριστιανισμού σύμφωνα με τον Μαλεβίτση, θα λέγαμε ότι ο «χριστιανός συνεχώς αμφιβάλλει (όπως συνεχώς αμφιβάλλει και ο γνήσιος ποιητής για την αξία του έργου του) έναντι του Θεού. Πρόκειται για την πλέον συγκλονιστική περιπέτεια της ψυχής».

Στο πώς τώρα τα σύνδρομα —άλλοτε ελαφρότερα κι άλλοτε βαρύτερα— κάποιων εκπροσώπων της Εκκλησίας (κληρικών και λαϊκών) υμνούν τους βολεμένους και καλοπερασάκηδες, ο Μαλεβίτσης δίνει κοφτερή απάντηση: «Ο χριστιανισμός είναι η θρησκεία των πασχόντων, των ασθενών, των φτωχών, των βασανισμένων, των διωκομένων, των δουλευόντων – όλων αυτών που ζουν στα όρια της υπάρξεώς τους. Άρα, στο βαθμό που επεκτείνεται η σύγχρονη οικονομική ευημερία και η απελευθέρωση από κάθε ανάγκη, μειώνονται και τα κοινωνικά ερείσματα του χριστιανισμού».

Επανέρχομαι στο κήρυγμα και τελειώνω το σχόλιό μου. Αν το χριστιανικό κήρυγμα στους ναούς κάθε Κυριακή απαιτεί από τους πιστούς ριζική μεταστροφή και αλλαγή τρόπου ζωής, αυτό δεν γίνεται με ηθικολογικές προτροπές. Γίνεται με τον τρόπο που ο χριστιανός θα θυσιάσει τη ζωή του, χωρίς να γίνει δημόσιο πρόσωπο, αλλά ένας σύγχρονος μάρτυρας. Στην αντίθετη περίπτωση, οι ιεροκήρυκες θα συνεχίζουν να μιλούν περί χριστιανισμού με έναν λόγο άγονο, με κίνδυνο ο χριστιανισμός να συνεχίσει να βρίσκεται σε «δεινή φλυαρία, σε κενολογία και σε ανιαρή παλιλλογία. Και κατά μέγα μέρος έχει εκεί καταντήσει».

Υ.Γ. Τα αποσπάσματα από άρθρο του Χρήστου Μαλεβίτση: «Η εσχάτη ώρα», Ευθύνη, τχ. 180 (Δεκέμβριος 1986) 597-600· [αφιέρωμα: Η Ορθοδοξία σήμερα]. 

ΠΡΟΣΕΥΧΗ: κατεξοχήν έκφραση της κοινότητας των ανθρώπων

«Αν η πίστη στο Θεό είναι οικουμενική, δε θα ‘πρεπε να ‘ναι και η προσευχή; Ε, λοιπόν, κόρη μου, ο Θεός το θέλησε να είναι έτσι, όχι καθιστώντας την προσευχή, εις βάρος τη ελευθερίας μας, μιαν ανάγκη εξίσου επιτακτική με τον κορεσμό της πείνας ή της δίψας, αλλά επιτρέποντας σε κάποιους να προσεύχονται για λογαριασμό άλλων. Έτσι, κάθε προσευχή, ακόμα και η προσευχή ενός βοσκόπουλου που φυλάει το κοπάδι του, είναι η προσευχή ολόκληρου του ανθρώπινου είδους».

GEORGES BERNANOS. (2021). Διάλογοι Καρμηλιτισσών, μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, επίμετρο Σταύρος Ζουμπουλάκης. Αθήνα: Πόλις, σσ. 38-39.

23 Σεπτεμβρίου: Σύλληψις Αγίου Ιωάννου Πρόδρομου και Βαπτιστού

Στο έργο αυτό παρουσιάζονται δύο πολύ σημαντικές βιβλικές μορφές. Αριστερά (Προφήτης Ζαχαρίας): Ο πατέρας του Ιωάννη του Βαπτιστή, ο οποίος εικονίζεται με την επίσημη ενδυμασία και το κάλυμμα κεφαλής του αρχιερέα του Ναού των Ιεροσολύμων. Δεξιά (Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής): Ο γιος του, γνωστός και ως Πρόδρομος, ο οποίος απεικονίζεται με τον χαρακτηριστικό ασκητικό χιτώνα από τρίχες καμήλα. Στο χέρι του κρατά ένα ξετυλιγμένο ειλητάριο (πάπυρο) που αναγράφει στα ελληνικά τη γνωστή του προτροπή για μετάνοια: «ΜΕΤΑΝΟΕΙΤΕ ΗΓΓΙΚΕΝ ΓΑΡ Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ». Στο επάνω μέρος της τοιχογραφίας διακρίνονται οι αντίστοιχες επιγραφές στην παλαιά γεωργιανή γραφή (Asomtavruli). Η συγκεκριμένη τοιχογραφία βρίσκεται στο εσωτερικό του καθολικού (κεντρικού ναού) της Ιεράς Μονής του Τιμίου Σταυρού στα Ιεροσόλυμα. Το μοναστήρι είναι χτισμένο στην ομώνυμη Κοιλάδα του Σταυρού, στη Νέα Πόλη της Ιερουσαλήμ, σε μια περιοχή δυτικά των τειχών της Παλαιάς Πόλης. Σήμερα βρίσκεται πολύ κοντά σε σημαντικά ισραηλινά ορόσημα, όπως το κοινοβούλιο (Κνεσέτ) και το Μουσείο του Ισραήλ.

ΠΗΓΕΣ:

• Βικιπαίδεια
• ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ

ΑΘΩΟ το ΑΝΑΠΟΔΕΙΚΤΟ

ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ. (1998). «Αθώο το αναπόδεικτο», στο: Χαίρε Ποτέ. Αθήνα: Στιγμή, σσ. 52-53.