Πρωτομαγιά 2026

Το «Χαίρε των Μυροφόρων»: η πρώτη Θεοφάνεια του Χριστού μετά την Ανάστασή του

ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΑΤΡΙΝΕΛΗ – ΑΓΑΠΗΣ ΚΑΡΑΚΑΤΣΑΝΗ – ΜΑΡΙΑΣ ΘΕΟΧΑΡΗ. (1974). Μονή Σταυρονικήτα. Ιστορία – Εικόνες – Χρυσοκέντητα. Αθήνα: Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, σ. 88, εικ. 25.

Με αφορμή μια συζήτηση για τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

Τις διακοπές του Πάσχα είχα την ευκαιρία να ξαναδιαβάσω τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση. Στο πασχαλινό μάλιστα τραπέζι με φίλη φιλόλογο συζητήσαμε για τη μεταφορά της Μεγάλης Χίμαιρας στην τηλεόραση, που σε μια παραγωγή έξι επεισοδίων παίχθηκε αυτό το αριστουργηματικό μυθιστόρημα. Στην ερώτησή μου αν άρεσε στη φίλη φιλόλογο, η απάντησή ήταν αρνητική· γιατί, όπως υποστήριξε, είχε πολλές ερωτικές σκηνές. Α.Ι.Κ.

Με αφορμή αυτή τη συζήτηση ο Κάρολος Μητσάκης γράφει: «Οι ήρωες του Καραγάτση είναι βασικά homines erotici. Το πανίσχυρο ερωτικό ένστικτο καθορίζει τις σκέψεις και τα αισθήματά τους και κατευθύνει τις πράξεις τους. Έτσι όλα φαίνονται να είναι μια αλληλουχία συμπτώσεων, που αφετηρία τους είναι η libido. Οι άνθρωποι αυτοί έρχονται με την ίδια τη ζωή τους να επικυρώσουν, με τρόπο μάλιστα που δεν αφήνει περιθώρια για άλλες ερμηνείες, τη θεωρία του Freud. Όλα, ακόμα και οι πιο ευγενικές πράξεις, πηγάζουν από τα σκοτεινά σπλάχνα του ανθρώπου».

Κ. ΜΗΤΣΑΚΗΣ. (1977). Νεοελληνική Πεζογραφία: η Γενιά του ’30. Αθήνα: Εκδόσεις «Ελληνική Παιδεία», σ. 100.

Το Πάσχα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

«Το Πάσχα του 1887, ο Παπαδιαμάντης πηγαίνει στα Μεσόγεια της Αττικής, με σκοπό να εορτάσει μέσα σ’ ένα ταπεινό εκκλησίασμα. Ιδού τι διαπίστωσε: “…ευρέθησαν επτά ή οκτώ αυτοσχέδιοι ψάλται […] ήσαν εύρωστοι χωρικοί νεανίαι, και δεν τα έλεγον μεν απταίστως, αλλά δεν τα εδολοφόνουν ασυνειδήτως. Μόνον είς παραφώνως και ατάκτως έψαλλε, και ούτος ήτο διδάκτωρ της νομικής”[1]. Όποιος έχει πάει στην Εσπερία για να αγοράσει μυαλό, όποιος είναι δόκτωρ, μεγαλόσχημος, τιτλούχος, Παναγιώτατος, μεγαλειότατος, δεν έχει καμία τύχη μέσα στον κόσμο των διηγημάτων. Έτσι άλλωστε εξηγείται και η ιδιότυπη σιωπή τους. Παρότι η κοινότητα έχει πολλούς μορφωμένους: “Και ήσαν τόσοι και τόσοι στο χωρίον, σχολάρχαι, καθηγηταί, μισθοφόροι επιστήμονες με διπλώματα, μορφωμένοι ευπρόσωποι, καλλωπισμένοι”[2], πουθενά δεν γίνεται λόγος γι’ αυτούς».

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΠΑΓΙΩΡΓΗΣ. (1997). Αλέξανδρος Αδαμαντίου Εμμανουήλ. Αθήνα: Καστανιώτη, σ. 143.

[1] ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. (1989). «Ο Επιτάφιος και η Ανάστασις εις τα χωρία», στο: Άπαντα, τ. 5ος. Επιμέλεια Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος. Αθήνα: Δόμος, σ. 121.

[2] ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. (1989). «Το γράμμα στην Αμερική», στο: Άπαντα, τ. 4ος. Επιμέλεια Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος. Αθήνα: Δόμος, σ. 357.

Ένας μικρός ναός αφιερωμένος στην Οσία ΜΑΡΙΑ την ΑΙΓΥΠΤΙΑ

Ο μικρός ναός της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας βρίσκεται περίπου στη μέση του φαραγγιού του Εθνικού Δρυμού Σαμαριάς. Το όνομα του Δρυμού πιθανότατα προήλθε από τον ναό αυτό, που εντοπίζεται λίγο έξω από τον ομώνυμο (εγκαταλελειμμένο πλέον) οικισμό. Οι πληροφορίες που θα παρείχε για τη χρονολόγηση του ναού η κτητορική επιγραφή έχουν χαθεί. Ωστόσο, ο Gerola αναφέρει χάραγμα με χρονολόγηση 1379, πληροφορία που κατατάσσει τον ναό στον 14ο αιώνα.

Πρόκειται για δρομικό μονόχωρο καμαροσκεπή ναό, στεγασμένο με ημικυλινδρική καμάρα χωρίς ενισχυτικά τόξα. Εξωτερικά η στέγη διαμορφώνεται με δίρριχτη κεραμοσκεπή που καλύπτεται με κεραμίδια βυζαντινού τύπου.

Οι συνολικές διαστάσεις του κτίσματος ανέρχονται σε 4,60 x 3,65 x 4,80 μ. (μήκος x πλάτος x ύψος), ενώ η είσοδος στο εσωτερικό επιτυγχάνεται από μια απλή ορθογώνια παραλληλόγραμμη θύρα το ανώφλι της οποίας αποτελείται από απλή ξύλινη δοκό. Το μοναδικό άλλο άνοιγμα που εντοπίζεται στον ναό είναι το παράθυρο της κόγχης του ιερού, που διαμορφώνεται από δύο μικρά τετράγωνα ανοίγματα χωρίς κάποιο γλυπτό διάκοσμο ή άλλο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό.

Το εσωτερικό του ναού κοσμείται με εικονογραφικό πρόγραμμα που περιλαμβάνει, ως επί το πλείστον, σκηνές από τον Χριστολογικό κύκλο αλλά και μία από τον βίο της Οσίας Μαρίας. Οι τοιχογραφίες, έργα λαϊκού ζωγράφου που δρα στην ύπαιθρο της δυτικής Κρήτης στο πρώτο μισό του 14ου αιώνα, διακρίνονται για την ικανοποιητική τους ποιότητα και τα ενδιαφέροντα εικονογραφικά θέματα, αλλά έχουν εκτεταμένες φθορές.

Ο ναός έχει υποστεί μικρής έκτασης επεμβάσεις οι οποίες δεν επηρέασαν την αρχιτεκτονική ή τον τοιχογραφικό του διάκοσμο. Σε μεταγενέστερη επέμβαση, αδιευκρίνιστης περιόδου, θα πρέπει να τοποθετηθεί η κατασκευή των εξωτερικών αντηρίδων. Επιπλέον, μια ακόμα επέμβαση, άγνωστο προς το παρόν εάν ταυτίζεται χρονικά με την κατασκευή των αντηρίδων, είναι και η τοξωτή εγχάρακτη λίθινη πλάκα, πάνω από το εξωτερικό ανώφλι της εισόδου. Εκεί εύκολα διαβάζεται και η χρονολογία 1888, η οποία πιθανολογείται ότι σηματοδοτεί και την χρονιά ορισμένων επεμβάσεων.

Ακολούθως, και άλλες επεμβάσεις μικρής έκτασης έλαβαν χώρα, κυρίως αναφορικά με τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου του ναού και με τη συντήρηση των εξωτερικών κονιαμάτων.

ΠΗΓΗ: ΟΙ ΠΕΝΤΕ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΔΡΥΜΟΥ ΣΑΜΑΡΙΑΣ

1η Απριλίου: Οσία Μαρία η Αιγυπτία

Η οσία Μαρία η Αιγυπτία κεντά δια του Σταυρού τον δράκοντα της πορνείας. Έργο του ζωγράφου Γιάννη Μενεσίδη, από τη Δράμα, μαθητή του Νίκου - Γαβριήλ Πεντζίκη.

«Η οσία Μαρία η Αιγυπτία, κυριολεκτικά ερχόμενη από άλλο κόσμο, ιπτάμενη αφρόδιτη που μεταμορφώθηκε σε αγία, πατώντας πάνω στον δράκοντα της πορνείας και της ανομίας, τρυπώντας τον με το κοντάρι του Σταυρού, ιστάμενη ορθή σαν σε ανάληψη, μεταξύ ουρανού και γης, πορευόμενη την οδό της Παναγίας και των αγίων, κόρη Χριστού που άλλαξε σώμα και ψυχή και νου περιφερόμενη στις ερημιές ως να την εύρει ο αββάς με το δισκοπότηρο, να τη μεταλάβει».

ΣΩΤΗΡΙΟΣ ΓΟΥΝΕΛΑΣ. (1990). «Ο ζωγράφος Γιάννης Μενεσίδης», Σύναξη, τχ. 35 (Ιούλιος – Σεπτέμβριος), σ. 95.

Ε΄ Κυριακή των Νηστειών: Οσίας ΜΑΡΙΑΣ της ΑΙΓΥΠΤΙΑΣ

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΣΙΝΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. (1999). Μαρία η Αιγυπτία. Καθ' Οδόν. 15/94.