Ο άγιος ως «θύμα» και εξιλέωση

«Μόνο μια συγκεκριμένη καθαρότητα, μια βέβαιη απλότητα, η θεία άγνοια των Αγίων, παίρνοντας το κακό σαν έλλειψη, εισδύει μέσα στην πυκνότητά του, στο βάθος του γηρασμένου ψέματος.  Όποιος ψάχνει την αλήθεια του ανθρώπου οφείλει να καταλάβει τον πόνο του, μ’ ένα θαύμα συμπάθειας… Τι ενδιαφέρει να γνωρίσει ή όχι την ακάθαρτη πηγή του; “Ό,τι ξέρω για την αμαρτία, έλεγε ο άγιος της ντ’ Άρ, τόμαθα απ’ το ίδιο το στόμα των αμαρτωλών”. Και τι είχε ακούσει, αυτό το έξοχο γέρικο παιδί, μεταξύ τόσων επαίσχυντων εκμυστηρεύσεων, τόσων ακατάσχετων πολυλογιών, αν όχι το στεναγμό, το ψυχογράφημα της εξαντλημένης επιθυμίας που σπάει και τα στήθη των πιο σκληρών; Ποια εμπειρία του κακού θα θριάμβευε πάνω σε κείνη του πόνου; Τι πάει πιο μακριά απ’ το έλεος;»

ΖΩΡΖ ΜΠΕΡΝΑΝΟΣ. (1984). Η χαρά. Πρόλογος και μετάφραση Νίκου Μακρή. Αθήνα: Οι Εκδόσεις των Φίλων, σσ. 43-44.

Από την Ασκητική του ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

ΜΟΥΣΕΙΟ ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ. «Εικαστικές Παρεμβάσεις». Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Τίτος Πετράκης. Ανθολόγηση: Βαρβάρα Τσάκα. Δημιουργικό: Μαρία Πετράκη. Τεχνική Επεξεργασία – Εκτύπωση: Τυποκρέτα 2010.

Ο Irvin Yalom για τον Νίκο Καζαντζάκη

«[…] Οι ψυχοθεραπευτές έχουν να μάθουν πολλά από τον Νίκο Καζαντζάκη, τον συγγραφέα τόσων δοξαστικών για τη ζωή έργων, όπως ο Ζορμπάς και O Χριστός ξανασταυρώνεται. Ο Καζαντζάκης ήταν, όπως ο Νίτσε, ένας αντι-θρησκευόμενος και ο τάφος του (ο οποίος βρίσκεται έξω από τα τείχη του Ηρακλείου στην Κρήτη επειδή αφορίστηκε από την Εκκλησία[*]) φέρει την επιγραφή “Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα, είμαι λεύτερος”. Μ’ αρέσει πολύ η φράση του στην Αναφορά στον Γκρέκο: “Να μην αφήσω στο Χάρο τίποτα να μου πάρει – μονάχα λίγα κόκαλα”. Είναι ένας καλός οδηγός για τη ζωή μας – και για το έργο μας στην ψυχοθεραπεία».

[*] Πρόκειται για ανακριβή θρύλο που συνοδεύει τον Καζαντζάκη. Στην πραγματικότητα δεν αφορίστηκε ποτέ ο ίδιος. Αναθεματίστηκε το βιβλίο του Ο τελευταίος πειρασμός. Ο τάφος του βρίσκεται ακριβώς πάνω στα τείχη του Ηρακλείου, στην Ντάπια Μαρτινέγκο, και αγναντεύει το πέλαγος. (Σ.τ.μ.).

IRVIN YALOM. (2003). Θρησκεία και Ψυχιατρική, μτφρ. Ευαγγελία Ανδριτσάνου – Γιάννης Ζέρβας. Αθήνα: Άγρα, σσ. 44-45.

Η χάρις του Αγίου Πνεύματος

Αρχιμ. ΤΙΜΟΘΕΟΥ. (1988). Όσιος Σεραφείμ του Σαρώφ: Επιλογή και σύνθεσις από ρωσικές πηγές. Αθήνα: Εκδόσεις Ιεράς Μονής Παρακλήτου Ωρωπού, σ. 365.

Η Πεντηκοστή

Η Πεντηκοστή, ΙΕ΄ αιώνας. Σχολή Μόσχας.

Η εικόνα δείχνει μια ανοικτή σύνθεση και τοποθετεί το γεγονός σε μια πλατειά, ψηλή σκηνή, “υπερώον” του οποίου ο απεριόριστος εκκλησιαστικός χώρος εξουσιάζει τον κόσμο. Ανοικτό είναι από επάνω, είναι σαν να ελκύεται προς τον ουρανό, προς την πατρική Πηγή, απ’ όπου αναχωρούν οι πύρινες γλώσσες, οι τριαδικές ενέργειες συγκεντρωμένες στο Άγιο Πνεύμα. Ανοίγει επίσης προς τα κάτω, σε μια μαύρη αψίδα, όπου βασανίζεται ένας φυλακισμένος ντυμένος σαν βασιλιάς· συχνά η αψίδα είναι κλεισμένη με ένα κιγκλίδωμα φυλακής που υπογραμμίζει μια κατάσταση αιχμαλωσίας. Η επιγραφή γύρω από το κεφάλι του φυλακισμένου εξηγεί ότι είναι ο Κόσμος προσωποποιημένος με ένα γέρο κορεσμένο από μεταπτωτικές ημέρες – το αιχμαλωτισμένο σύμπαν του Πρίγκηπα αυτού του κόσμου. Το σκοτάδι που τον περιβάλλει εικονίζει “τα σκότη και την σκιάν θανάτου”  (Λουκ. 1, 79), είναι ο καθολικευμένος άδης απ’ όπου ο μη βαπτισμένος κόσμος αποχωρεί και στο μέρος του το πιο φωτεινό, επιθυμεί επίσης το αποστολικό φως του Ευαγγελίου. Τείνει τα χέρια του για να πάρει αυτός επίσης τη χάρη και τα δώδεκα ειλητάρια που κρατεί με σεβασμό επάνω σε μια οθόνη συμβολίζουν το κήρυγμα των δώδεκα αποστόλων, αποστολική ιεραποστολή της Εκκλησίας και παγκόσμια υπόσχεση της σωτηρίας. Η αντίθεση των δύο αυτών κόσμων που συνυπάρχουν είναι από τους πιο συγκινητικούς· επάνω είναι πια η “καινή γη”, άποψη του ιδεώδους Κόσμου, πυρπολημένου από το θείο πυρ και το οποίο επιθυμεί ο γέρος βασιλιάς. Οι ενέργειες του Αγίου Πνεύματος δραστηριοποιούνται για την απελευθέρωση και τη μεταμόρφωση του φυλακισμένου κόσμου κάτω. Εδώ το μήνυμα της εορτής παίρνει όλη την πλατειά απήχησή του. Στη θέση όλων των ανθρώπων ο Χριστός ανέκραξε: “Ινατί με εγκατέλειπες;” Αυτή η κραυγή εδόνησε τα θεμέλια του άδη και κάνει να σκιρτήσουν τα σπλάχνα του Πατρός. Αλλά ο Πατήρ, που αποστέλλει τον Υιό του γνωρίζει επίσης ότι ο άδης είναι η κυριότης του και ότι η θύρα του θανάτου μεταβάλλεται στο εξής σε θύρα ζωής. Ο γέρος βασιλιάς δείχνει με τα απλωμένα χέρια του ότι η καταχθόνια απελπισία αυτή η ίδια είναι προσβεβλημένη από μια ελπίδα που αυτή προπεριέχει. Ο άνθρωπος δεν πρέπει ποτέ να πέσει στην απελπισία, δεν μπορεί να πέσει παρά εν Θεώ και ο Θεός δεν απελπίζεται ποτέ από αυτή. Το απλωμένο χέρι προς το Χριστό δεν μένει ποτέ άδειο.

ΠΑΥΛΟΣ ΕΥΔΟΚΙΜΩΦ. (1980). Η Τέχνη της Εικόνας. Θεολογία της Ωραιότητας, μτφρ. Κωνσταντίνος Χαραλαμπίδης. Θεσσαλονίκη: Πουρναρά, σσ.  253-254.  

Ο δρόμος προς τις Πανελλαδικές Εξετάσεις... με οδηγό τον Πικιώνη

«Το παιδί μαθαίνει ακούοντας μυστικές φωνές μέσα του. Μαθαίνει κάθε στιγμή, κάθε ώρα, την ώρα που πρέπει, όπως από μόνο του μπορεί να μάθει. Εμάθαινε από όλα, από τη φύση, από τη διαγωγή των ανθρώπων. Αισθανόμουν πως ο καθένας θέλει ιδιαίτερη ανατροφή, ιδιαίτερη παίδευση, ανάλογη με τις κλίσεις του, για να καρποφορήσει. Κι όμως μας εξαναγκάζουν να διατρέξουμε τη μακριά έρημο μιας συμβατικής παιδείας που απονεκρώνει απειράριθμες ψυχές. Από νωρίς αισθανόμουν την ανάγκη ενός παιδαγωγού που θα διάβαζε μέσα στην ψυχή μου και θα μπορούσε να με ποδηγετήσει. 

»Εκεί κάτω, εις τα βράχια της Φρεαττύδας που καθημερινά μας πήγαινε την αδελφή μου κι εμένα η γιαγιά μας, ανάμεσα στα τραχιά εκείνα βράχια, όπου η αύρα έσειεν απαλά το μίσχο του φυτού που φύτρωνε στις κουφάλες των βράχων, στο χώμα το θεοφόρο, το σπαρμένο από τα θραύσματα των αγγείων, ανάμεσα από τα χαίνοντα πηγάδια που μου μιλούσαν για τους αρχαίους κάτοικους αυτής της γης, τη γης μου, εμόρφωνα τη συνείδησή της, έπλαθα την ιστορία της…».

251. Μολύβι σε χαρτί, 29Χ17.

ΠΗΓΗ: Πικιώνης: Ζωγραφικά, τ. Α΄. Αθήνα: 1997. Ίνδικτος, σ. 24.

Μέγας Κωνσταντίνος

Ο Μέγας Κωνσταντίνος στη μάχη της Μαλβίας γέφυρας τo 312. Μικρογραφία από χειρόγραφο του 9ου αιώνα, Παρίσι, Εθνική Βιβλιοθήκη· [παράσταση εξωφύλλου στο βιβλίο: ΑΛΕΞΗΣ Γ.Κ. ΣΑΒΒΙΔΗΣ. (1983). Τα χρόνια σχηματοποίησης του Βυζαντίου 284-518 μ.Χ. Αθήνα: Ιστορικές Εκδόσεις Στεφ. Δ. Βασιλόπουλου].