Η χάρις του Αγίου Πνεύματος

Αρχιμ. ΤΙΜΟΘΕΟΥ. (1988). Όσιος Σεραφείμ του Σαρώφ: Επιλογή και σύνθεσις από ρωσικές πηγές. Αθήνα: Εκδόσεις Ιεράς Μονής Παρακλήτου Ωρωπού, σ. 365.

Η Πεντηκοστή

Η Πεντηκοστή, ΙΕ΄ αιώνας. Σχολή Μόσχας.

Η εικόνα δείχνει μια ανοικτή σύνθεση και τοποθετεί το γεγονός σε μια πλατειά, ψηλή σκηνή, “υπερώον” του οποίου ο απεριόριστος εκκλησιαστικός χώρος εξουσιάζει τον κόσμο. Ανοικτό είναι από επάνω, είναι σαν να ελκύεται προς τον ουρανό, προς την πατρική Πηγή, απ’ όπου αναχωρούν οι πύρινες γλώσσες, οι τριαδικές ενέργειες συγκεντρωμένες στο Άγιο Πνεύμα. Ανοίγει επίσης προς τα κάτω, σε μια μαύρη αψίδα, όπου βασανίζεται ένας φυλακισμένος ντυμένος σαν βασιλιάς· συχνά η αψίδα είναι κλεισμένη με ένα κιγκλίδωμα φυλακής που υπογραμμίζει μια κατάσταση αιχμαλωσίας. Η επιγραφή γύρω από το κεφάλι του φυλακισμένου εξηγεί ότι είναι ο Κόσμος προσωποποιημένος με ένα γέρο κορεσμένο από μεταπτωτικές ημέρες – το αιχμαλωτισμένο σύμπαν του Πρίγκηπα αυτού του κόσμου. Το σκοτάδι που τον περιβάλλει εικονίζει “τα σκότη και την σκιάν θανάτου”  (Λουκ. 1, 79), είναι ο καθολικευμένος άδης απ’ όπου ο μη βαπτισμένος κόσμος αποχωρεί και στο μέρος του το πιο φωτεινό, επιθυμεί επίσης το αποστολικό φως του Ευαγγελίου. Τείνει τα χέρια του για να πάρει αυτός επίσης τη χάρη και τα δώδεκα ειλητάρια που κρατεί με σεβασμό επάνω σε μια οθόνη συμβολίζουν το κήρυγμα των δώδεκα αποστόλων, αποστολική ιεραποστολή της Εκκλησίας και παγκόσμια υπόσχεση της σωτηρίας. Η αντίθεση των δύο αυτών κόσμων που συνυπάρχουν είναι από τους πιο συγκινητικούς· επάνω είναι πια η “καινή γη”, άποψη του ιδεώδους Κόσμου, πυρπολημένου από το θείο πυρ και το οποίο επιθυμεί ο γέρος βασιλιάς. Οι ενέργειες του Αγίου Πνεύματος δραστηριοποιούνται για την απελευθέρωση και τη μεταμόρφωση του φυλακισμένου κόσμου κάτω. Εδώ το μήνυμα της εορτής παίρνει όλη την πλατειά απήχησή του. Στη θέση όλων των ανθρώπων ο Χριστός ανέκραξε: “Ινατί με εγκατέλειπες;” Αυτή η κραυγή εδόνησε τα θεμέλια του άδη και κάνει να σκιρτήσουν τα σπλάχνα του Πατρός. Αλλά ο Πατήρ, που αποστέλλει τον Υιό του γνωρίζει επίσης ότι ο άδης είναι η κυριότης του και ότι η θύρα του θανάτου μεταβάλλεται στο εξής σε θύρα ζωής. Ο γέρος βασιλιάς δείχνει με τα απλωμένα χέρια του ότι η καταχθόνια απελπισία αυτή η ίδια είναι προσβεβλημένη από μια ελπίδα που αυτή προπεριέχει. Ο άνθρωπος δεν πρέπει ποτέ να πέσει στην απελπισία, δεν μπορεί να πέσει παρά εν Θεώ και ο Θεός δεν απελπίζεται ποτέ από αυτή. Το απλωμένο χέρι προς το Χριστό δεν μένει ποτέ άδειο.

ΠΑΥΛΟΣ ΕΥΔΟΚΙΜΩΦ. (1980). Η Τέχνη της Εικόνας. Θεολογία της Ωραιότητας, μτφρ. Κωνσταντίνος Χαραλαμπίδης. Θεσσαλονίκη: Πουρναρά, σσ.  253-254.  

Ο δρόμος προς τις Πανελλαδικές Εξετάσεις... με οδηγό τον Πικιώνη

«Το παιδί μαθαίνει ακούοντας μυστικές φωνές μέσα του. Μαθαίνει κάθε στιγμή, κάθε ώρα, την ώρα που πρέπει, όπως από μόνο του μπορεί να μάθει. Εμάθαινε από όλα, από τη φύση, από τη διαγωγή των ανθρώπων. Αισθανόμουν πως ο καθένας θέλει ιδιαίτερη ανατροφή, ιδιαίτερη παίδευση, ανάλογη με τις κλίσεις του, για να καρποφορήσει. Κι όμως μας εξαναγκάζουν να διατρέξουμε τη μακριά έρημο μιας συμβατικής παιδείας που απονεκρώνει απειράριθμες ψυχές. Από νωρίς αισθανόμουν την ανάγκη ενός παιδαγωγού που θα διάβαζε μέσα στην ψυχή μου και θα μπορούσε να με ποδηγετήσει. 

»Εκεί κάτω, εις τα βράχια της Φρεαττύδας που καθημερινά μας πήγαινε την αδελφή μου κι εμένα η γιαγιά μας, ανάμεσα στα τραχιά εκείνα βράχια, όπου η αύρα έσειεν απαλά το μίσχο του φυτού που φύτρωνε στις κουφάλες των βράχων, στο χώμα το θεοφόρο, το σπαρμένο από τα θραύσματα των αγγείων, ανάμεσα από τα χαίνοντα πηγάδια που μου μιλούσαν για τους αρχαίους κάτοικους αυτής της γης, τη γης μου, εμόρφωνα τη συνείδησή της, έπλαθα την ιστορία της…».

251. Μολύβι σε χαρτί, 29Χ17.

ΠΗΓΗ: Πικιώνης: Ζωγραφικά, τ. Α΄. Αθήνα: 1997. Ίνδικτος, σ. 24.

Μέγας Κωνσταντίνος

Ο Μέγας Κωνσταντίνος στη μάχη της Μαλβίας γέφυρας τo 312. Μικρογραφία από χειρόγραφο του 9ου αιώνα, Παρίσι, Εθνική Βιβλιοθήκη· [παράσταση εξωφύλλου στο βιβλίο: ΑΛΕΞΗΣ Γ.Κ. ΣΑΒΒΙΔΗΣ. (1983). Τα χρόνια σχηματοποίησης του Βυζαντίου 284-518 μ.Χ. Αθήνα: Ιστορικές Εκδόσεις Στεφ. Δ. Βασιλόπουλου].

Η έναρξη της εποχής των εσχάτων Σχόλια στο Β´ Ανάγνωσμα της Ακολουθίας του Εσπερινού της Γιορτής της Αναλήψεως του Χριστού: Ζαχ 14:8-11

Η προφητεία αποκαλύπτει το σχέδιο του Θεού για τον κόσμο, αλλά δεν το επιβάλει. Προσφέρει ελπίδα, προοπτικές, γίνεται πηγή έμπνευσης, αλλά απαιτεί διαρκή αγώνα και συνεργασία του ανθρώπου με τον Θεό για να καταστεί πραγματικότητα. Η Ανάληψη του Χριστού σηματοδοτεί την έναρξη της εποχής των εσχάτων, η ολοκλήρωσή τους όμως προϋποθέτει την ενεργό συμμετοχή των ανθρώπων. Όπως ακριβώς στην προφητεία του Ζαχαρία η ενότητα του λαού αντικατοπτρίζει τη μοναδικότητα του Θεού, έτσι και η ενότητα του νέου Ισραήλ, της Εκκλησίας, στηρίζεται στην πίστη ότι υπάρχει «ένας Θεός και Πατέρας όλων, που κυριαρχεί σε όλους, ενεργεί μέσα απ’ όλους και κατοικεί σε όλους» (Εφε 4:6). Ο Θεός προσφέρει στην ανθρωπότητα ως δώρο τη συμφιλίωση, που επιτυγχάνεται με τον θάνατο και την Ανάσταση του Χριστού και την ίδρυση της Εκκλησίας, του νέου λαού του Θεού, ο οποίος συνέχεται και συγκροτείται από το Άγιο Πνεύμα. Η ενότητα της Εκκλησίας είναι αντανάκλαση του δώρου της συμφιλίωσης που ο Θεός έκανε με τον Χριστό στην ανθρωπότητα. Η εμπειρία όμως της χάρης του Θεού που οδηγεί τον πιστό στην αναγνώριση της μοναδικότητας του Θεού τον εντάσσει στον ευρύτερο στόχο να εργαστεί για την επίτευξη της ενότητας του κόσμου. Παρ’ όλο που η Εκκλησία περιγράφεται ως “Σώμα Χριστού”, η ενότητά της είναι μια διαδικασία σε εξέλιξη και όχι ένα συντελεσμένο γεγονός. Τα μέλη, επομένως, του σώματος οφείλουν να εργαστούν προς την κατεύθυνση της ομοίωσής τους με τον Χριστό, ο οποίος αποτελεί το μέτρο της τελειότητας (Εφε 4:13¬-15), ώστε η Εκκλησία ως Σώμα του Χριστού να φτάσει στην ωριμότητα. Η ενότητα της Εκκλησίας, κατά συνέπεια, περνάει πλέον στην ευθύνη των μελών της.

ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ. Άρχων Διδάσκαλος του Ευαγγελίου της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας.

ΠΗΓΗ: Academia

ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΑΤΡΙΝΕΛΗ – ΑΓΑΠΗΣ ΚΑΡΑΚΑΤΣΑΝΗ – ΜΑΡΙΑΣ ΘΕΟΧΑΡΗ. (1974). Μονή Σταυρονικήτα. Ιστορία – Εικόνες – Χρυσοκέντητα. Αθήνα: Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, σ. 92, εικ. 17.

Κυριακὴ τοῦ Τυφλοῦ

«Ὁ Τυφλὸς γεννηθείς, ἐν τῷ ἰδίῳ λογισμῷ ἔλεγεν· Ἆρα ἐγώ, διʼ ἁμαρτίας γονέων ἐγεννήθην ἀόμματος; Ἆρα ἐγώ, διʼ ἀπιστίαν ἐθνῶν ἐγεννήθην εἰς ἔνδειξιν, οὐχ ἱκανῶ τοῦ ἐρωτᾶν, πότε νύξ, πότε ἡμέρα, οὐκ εὐτονοῦσί μου οἱ πόδες τὰ τῶν λίθων προσκρούσματα· οὐ γὰρ εἶδον τὸν ἥλιον λάμποντα, οὐδὲ ἐν εἰκόνι τὸν ἐμὲ πλαστουργήσαντα, ἀλλὰ δέομαί σου, Χριστὲ ὁ Θεός. Ἐπίβλεψον ἐπ ἐμέ, καὶ ἐλέησόν με»· ἰδιόμελον τροπάριον Κυριακῆς τοῦ Τυφλοῦ.

Μικρογραφία χειρογράφου Τετραευαγγέλου ἐπὶ περγαμηνῆς. Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη πάλαι ποτὲ Γυμνασίου Μυτιλήνης, νῦν Πρότυπου ΓΕ.Λ. Μυτιλήνης τοῦ Πανεπιστημίου Αἰγαίου. Χρονολογεῖται μεταξὺ τοῦ 12ου καὶ 13ου αἰῶνος, φ. 472v.

«Στου Ιακώβ το πηγάδι»

Πόλεμος ανάμεσα στα νερά.

Σηκώνει τον κάδο η Σαμαρείτιδα.

Είν’ ωραία ωσάν νεράκι.

Για άλλο ωστόσο νερό τής

      τραγούδησε

             ο έρμος Ναζωραίος.

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΟΥΖΟΣ. (1994). «Στου Ιακώβ το πηγάδι», στο: Ποιήματα (1979-1991), τ. Β΄. Αθήνα: Ίκαρος, σ. 188.