Από την ιδεολογία στην ύπαρξη: Το χριστιανικό ζητούμενο

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Στις Κυριακάτικες Θείες Λειτουργίες, κατά καιρούς ακούω κηρύγματα λαϊκών και κληρικών. Τα περισσότερα κινούνται στον άξονα ενός στείρου δογματισμού και μιας ευσεβιστικής κατηχήσεως, γεγονός που κάνει τον θρησκευτικό βίο των πιστών να εγκλωβίζεται και να συρρικνώνεται συνεχώς στην αντίληψη πως ο χριστιανισμός είναι θεωρία και ιδεολογία. Ο Χρήστος Μαλεβίτσης, ένας από τους πιο σημαντικούς στοχαστές και δοκιμιογράφους, με καθοριστική συμβολή στον πνευματικό βίο του νεότερου ελληνισμού, έλεγε ότι ο χριστιανισμός «δεν είναι “πνεύμα” και “αλήθεια”, αλλά ζ ω ή εν πνεύματι και αληθεία», πράγμα που σημαίνει πως «κανένας δεν είναι χριστιανός, αλλά γίνεται χριστιανός, βρίσκεται στον δρόμο, τον πλέον δύσβατο του ανθρώπου». Αν, δηλαδή, θέλαμε να δώσουμε έναν ορισμό του χριστιανισμού σύμφωνα με τον Μαλεβίτση, θα λέγαμε ότι ο «χριστιανός συνεχώς αμφιβάλλει (όπως συνεχώς αμφιβάλλει και ο γνήσιος ποιητής για την αξία του έργου του) έναντι του Θεού. Πρόκειται για την πλέον συγκλονιστική περιπέτεια της ψυχής».

Στο πώς τώρα τα σύνδρομα —άλλοτε ελαφρότερα κι άλλοτε βαρύτερα— κάποιων εκπροσώπων της Εκκλησίας (κληρικών και λαϊκών) υμνούν τους βολεμένους και καλοπερασάκηδες, ο Μαλεβίτσης δίνει κοφτερή απάντηση: «Ο χριστιανισμός είναι η θρησκεία των πασχόντων, των ασθενών, των φτωχών, των βασανισμένων, των διωκομένων, των δουλευόντων – όλων αυτών που ζουν στα όρια της υπάρξεώς τους. Άρα, στο βαθμό που επεκτείνεται η σύγχρονη οικονομική ευημερία και η απελευθέρωση από κάθε ανάγκη, μειώνονται και τα κοινωνικά ερείσματα του χριστιανισμού».

Επανέρχομαι στο κήρυγμα και τελειώνω το σχόλιό μου. Αν το χριστιανικό κήρυγμα στους ναούς κάθε Κυριακή απαιτεί από τους πιστούς ριζική μεταστροφή και αλλαγή τρόπου ζωής, αυτό δεν γίνεται με ηθικολογικές προτροπές. Γίνεται με τον τρόπο που ο χριστιανός θα θυσιάσει τη ζωή του, χωρίς να γίνει δημόσιο πρόσωπο, αλλά ένας σύγχρονος μάρτυρας. Στην αντίθετη περίπτωση, οι ιεροκήρυκες θα συνεχίζουν να μιλούν περί χριστιανισμού με έναν λόγο άγονο, με κίνδυνο ο χριστιανισμός να συνεχίσει να βρίσκεται σε «δεινή φλυαρία, σε κενολογία και σε ανιαρή παλιλλογία. Και κατά μέγα μέρος έχει εκεί καταντήσει».

Υ.Γ. Τα αποσπάσματα από άρθρο του Χρήστου Μαλεβίτση: «Η εσχάτη ώρα», Ευθύνη, τχ. 180 (Δεκέμβριος 1986) 597-600· [αφιέρωμα: Η Ορθοδοξία σήμερα].